Gasgrieven

(24 november 2020) Afgelopen zondag presenteerde journalist Emiel Hakkenes zijn boek Gas, het verhaal van een Nederlandse bodemschat in de voormalige Forum-bioscoop aan het Hereplein in Groningen. Er heerste door de coronabeperkingen een wat vreemde sfeer. Een handjevol mensen – mondkapjes op – verzamelde zich in een half verduisterde, oude bioscoopzaal. De bijeenkomst vond ook nog plaats in de kelder, best toepasselijk voor een boek over de ondergrondse gaswinning in Groningen.

De presentatie was ook bijzonder. Geen hapjes, drankjes, hulde aan de auteur en bedankjes voor alle mensen ‘zonder wie dit boek niet mogelijk was geweest’. In plaats daarvan stond de auteur solo voor de zaal en vertelde, analoog aan de opzet van zijn boek, over zeven sleutelfiguren uit de geschiedenis van het Groninger gasdossier. Na elk verhaal klonk een toepasselijk Nederlands liedje. Het was bijna een theatervoorstelling.

Toch zat de verrassing voor mij niet zozeer in de presentatie. De aardbevingsproblematiek, waarschuwde Hakkenes vooraf al, is eigenlijk maar een klein gedeelte van het dit verhaal. Hoewel de relatie tussen de aardbevingen en de gaswinning al eind jaren tachtig onder de aandacht werd gebracht (door klokkenluider Meent van der Sluis), kwam de schade eigenlijk pas op de politieke agenda na 12 augustus 2012. Toen vond de aardbeving bij Huizinge plaats, met een kracht van 3,6 op de schaal van Rigter. Het causale verband met de gasboringen kon niet langer worden ontkend. Toch zijn we inmiddels acht jaar verder en de oplossing is nog lang niet in zicht.

Eigenlijk ook niet zo verwonderlijk. Uit de verhalen werd pijnlijk duidelijk dat er onder het drama van de aardbevingsschade een veel dieper grieven schuilgaat: de Groningse bevolking blijft al eeuwen in welvaart achter op het westen. De ontdekking van het gasveld beloofde daar in één klap een einde aan te maken. Net zoals de Limburgers verdienden aan hun steenkool.

Maar zo liep het dus niet.

De Groningse CPN-politicus Fré Meis (1920-1992) maakte zich begin jaren zeventig niet sterk voor versterking van de huizen, maar voor een rechtvaardig deel van de gasopbrengst voor de Groningers. De Groningers die letterlijk hun land voor de gasboringen ter beschikking stelden, zagen daar weinig voor terug.  Nog altijd is Groningen, net als een deel van Drenthe, een van de armste gebieden in Nederland. Rijke grond, arme bewoners: dat steekt. Het aardbevingsdossier kwam daar nog bovenop. Adding insult onto injury.

Ik weet uit ervaring dat mensen in het westen zich dat – door de bank genomen – niet of nauwelijks realiseren.

Hier is een hoofdstuk te lezen uit Gas.